NATO Kısa Bilgiler | CNN
CNN
–
Merkezi Brüksel, Belçika’da bulunan Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) bir bakış.
Örgütün tüzüğü, imzalayan tarafların “Kuzey Atlantik bölgesinde istikrar ve refahı teşvik etmeye çalışacaklarını” ve “toplu savunma ve barış ve güvenliğin korunması için çabalarını birleştireceklerini” belirtiyor.
4 Nisan 1949 – 12 ülkenin Washington DC’deki bir törenle Kuzey Atlantik Antlaşması’nı imzalamasıyla kuruldu.
2014-günümüz – Şu anki genel sekreter, Norveç’in eski başbakanı Jens Stoltenberg.
31 Mart 2022 – Genel sekreterin yıllık raporu yayınlandı.
Arnavutluk (2009)
Belçika (1949)
Bulgaristan (2004)
Kanada (1949)
Hırvatistan (2009)
Çek Cumhuriyeti (1999)
Danimarka (1949)
Estonya (2004)
Fransa (1949)
Almanya (1955, Batı Almanya olarak)
Yunanistan (1952)
Macaristan (1999)
İzlanda (1949)
İtalya (1949)
Letonya (2004)
Litvanya (2004)
Lüksemburg (1949)
Karadağ (2017)
Hollanda (1949)
Kuzey Makedonya (2020)
Norveç (1949)
Polonya (1999)
Portekiz (1949)
Romanya (2004)
Slovakya (2004)
Slovenya (2004)
İspanya (1982)
Türkiye (1952)
Birleşik Krallık (1949)
Amerika Birleşik Devletleri (1949)
4 Nisan 1949 – Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, İzlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Portekiz, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nden oluşan 12 ülke Washington DC’de Kuzey Atlantik Antlaşması’nı imzaladı.
25 Temmuz 1950 – NATO Konseyi Milletvekillerinin Londra’daki ilk toplantısı. ABD Büyükelçisi Charles M. Spofford daimi başkan seçildi.
19 Aralık 1950 – ABD’li General Dwight Eisenhower, ilk yüksek müttefik komutan olarak atandı.
2 Nisan 1951 – Avrupa Müttefik Komutanlığı, Paris yakınlarındaki Roquencourt’taki Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Karargahı ile birlikte faaliyete geçti.
12 Mart 1952 – Lord Ismay, NATO’nun ilk genel sekreteri seçildi ve Kuzey Atlantik Konseyi’nin başkan yardımcılığına atandı.
10 Nisan 1952 – Müttefik Atlantik Komutanlığı, merkezi Norfolk, Virginia’da bulunan operasyonel hale geldi.
16 Nisan 1952 – NATO geçici karargahını Paris’te Palais de Chaillot’ta kurar.
28 Nisan 1952 – Kuzey Atlantik Konseyi’nin Paris’teki daimi oturumdaki ilk toplantısı.
6 Mayıs 1952 – Batı Almanya NATO’ya katıldı.
14 Mayıs 1955 – Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku ülkeleri, Batı Almanya’nın NATO’ya katılmasına yanıt olarak Varşova Paktı’nı oluşturuyor.
26 Temmuz 1956 – Mısır, Süveyş Kanalı’nı millileştiriyor. Fransa ve Büyük Britanya, ABD’nin isteklerine karşı müdahale etmek için asker kullanıyor ve NATO’da bir çatlağa neden oluyor.
13 Ağustos 1961 – Berlin Duvarı dikilir.
22-23 Ekim 1963 – NATO ve ABD, manevralar için Batı Almanya’ya uçan 14.500 ABD askeriyle acil durum kuvvetlerinin büyüklüğünü ve hızını gösteriyor.
10 Mart 1966 – Fransa, ABD’yi örgüt üzerinde çok fazla etkiye sahip olmakla suçlayarak NATO’nun askeri yapısından çekilme niyetini resmen açıkladı.
31 Mart 1967 – Belçika’nın Mons kenti yakınlarındaki Casteau’daki yeni NATO karargahının açılış töreni.
14 Ağustos 1974 – Türkiye’nin Kıbrıs’ı işgaline NATO’nun tepkisine kızan Yunanistan, NATO’nun askeri kolundan çekildi.
20 Ekim 1980 – Yunanistan, NATO askeri yapısına yeniden katıldı.
30 Mayıs 1982 – İspanya NATO’ya katıldı.
9 Kasım 1989 – Berlin Duvarı yıkılıyor.
3 Ekim 1990 – Almanya 45 yıl sonra yeniden birleşiyor. Almanya’nın yeniden birleşmesi ile Doğu Almanya, Varşova Paktı’ndan ayrılır ve NATO’ya dahil olur.
1991 – Varşova Paktı feshedildi.
13 Aralık 1991 – Sovyetler Birliği ilk kez Kuzey Atlantik İşbirliği Konseyi’nin bir parçası olarak NATO’daki toplantılara katılıyor.
21 Aralık 1991 – Eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden on bir tanesi yeni bir Bağımsız Devletler Topluluğu kurar.
25 Aralık 1991 – Sovyetler Birliği, Mihail Gorbaçov’un cumhurbaşkanı ve Sovyet Kuvvetleri Başkomutanı olarak istifa etmesiyle resmen dağıldı.
28 Şubat 1994 – NATO güçleri, BM’nin uçuşa yasak bölgesini ihlal eden dört Bosnalı Sırp uçağını düşürdü. NATO ilk kez güç kullandı.
21 Kasım 1995 – Dayton Barış Anlaşmalarının ardından Bosna Hersek’teki savaş sona erdi.
20 Aralık 1995 – Birleşmiş Milletler, askeri operasyon komutasını NATO’nun Uygulama Gücü’ne (IFOR) devretti.
13 Ocak 1996 – Rus birlikleri Bosna’da IFOR’u desteklemek için konuşlandırıldı.
22 Mayıs 1997 – NATO ve Rusya Federasyonu, bir NATO-Rusya Daimi Ortak Konseyi’ni (PJC) kuran “Kurucu Senet” adlı bir güvenlik ve işbirliği anlaşması imzaladılar.
24 Mart 1999 – NATO, Kosova bölgesindeki Sırp saldırganlığını sona erdirmek için Yugoslavya’ya hava saldırıları başlattı.
4 Nisan 1999 – NATO’nun kuruluşunun 50. yıl dönümü.
22 Ağustos 2001 – Makedonya’daki etnik Arnavutların silahsızlandırılması olan Temel Hasat Operasyonu başlıyor.
12 Eylül 2001 – NATO, 11 Eylül terör saldırılarından sonra ABD’yi desteklemek için ilk kez Washington Antlaşması’nın V. Maddesini, karşılıklı savunma maddesini kullanıyor.
14 Mayıs 2002 – NATO-Rusya Daimi Ortak Konseyi’nin son toplantısı
28 Mayıs 2002 – NATO ve Rusya, Rusya’yı örgütün ortak üyesi yapan NATO-Rusya Konseyi’ni (NRC) oluşturur. NRC, 1997 yılında NATO-Rusya Kurucu Yasası ile kurulan PJC’nin yerini alıyor.
21-22 Kasım 2002 – Prag Zirvesi sırasında NATO yedi eski Doğu Bloku ülkesini, Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya’yı örgüte katılmayı tartışmaya davet ediyor.
4 Aralık 2002 – ABD Savunma Bakan Yardımcısı Paul Wolfowitz Brüksel’de NATO huzurunda konuşuyor ve üye ülkelerden Irak’taki olası bir harekat için kuvvet katkısında bulunmalarını talep ediyor.
22 Ocak 2003 – Fransa ve Almanya, ABD tarafından sunulan savaş hazırlıklarına ilişkin tartışmayı engelliyor. ABD’nin önerisinde Türkiye’nin savunması, NATO teçhizatının kullanımı ve NATO’nun Irak’taki savaş sonrası rolüne ilişkin hükümler yer aldı.
23 Ocak 2003 – Genel Sekreter Lord Robertson, Aralık ayında istifa etme niyetini açıkladı.
10 Şubat 2003 – Fransa, Almanya ve Belçika, ABD’nin NATO’nun Türkiye’ye Patriot füzeleri, Havadan Uyarı ve Kontrol Sistemi (AWACS) uçakları ve diğer teçhizatı sağlaması yönündeki talebini engelledi. ABD, Irak’ın savaş durumunda Türkiye’ye misilleme yapacağını öngörerek talepte bulunmuştu. Türkiye, NATO tüzüğünün, örgütün bir bütün olarak herhangi bir üye ülkeye yönelik güvenlik tehditlerini tartışmasını gerektiren IV. maddesine atıfta bulunuyor.
11 Şubat 2003 – Türkiye’nin savunma hazırlıkları konusundaki soğukluğu tartışacak bir toplantı, 20 dakika sonra sonuçsuz kalıyor.
16 Şubat 2003 – NATO, ABD’nin Irak’la savaşı durumunda Türkiye için üç savunma planı hazırlar:
– NATO AWACS uçaklarının konuşlandırılması;
– Türkiye için harekat alanı füze savunma sistemlerinin konuşlandırılması için NATO desteği;
– Müttefiklerin kimyasal ve biyolojik savunmalarının olası konuşlandırılması için NATO desteği.
19 Şubat 2003 – NATO, Irak’la savaşın ilerlemesi durumunda füzeler, kimyasal ve biyolojik savunma mekanizmaları ve uçak şeklinde Türkiye’ye savunma yardımı gönderiyor.
5 Ocak 2004 – Hollandalı Jaap de Hoop Scheffer yeni genel sekreter oldu.
29 Mart 2004 – Yedi ülkenin, Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya’nın Washington DC’de bir katılım törenine katılmasıyla NATO’nun üye sayısı 19’dan 26’ya çıktı. Hepsi Doğu Avrupa’daki eski komünist devletlerdir.
2 Nisan 2004 – 27 üyeli NATO-Rusya Konseyi’nin ilk toplantısı.
10 Ağustos 2004 – NATO AWACS, Olimpiyat ve Paralimpik oyunlarından önce Yunan hava sahasında devriye gezmeye başladı. NATO’nun Olimpiyatlardaki varlığı Seçkin Oyunlar olarak adlandırılır ve AWACS ile Çokuluslu Kimyasal Biyolojik Radyolojik Nükleer Görev Gücü’nü içerir.
14 Eylül 2006 – Ukrayna, Ukrayna halkının ve Rusya’nın muhalefeti nedeniyle NATO’ya katılma isteklerini rafa kaldırdığını duyurdu.
2-4 Nisan 2008 – NATO liderleri Romanya’nın Bükreş kentinde bir zirve düzenledi. Hırvatistan ve Arnavutluk ittifaka katılmaya davet edildi.
17 Haziran 2008 – Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, Fransa’nın NATO’dan ayrıldıktan 40 yıl sonra yakında yeniden NATO askeri komutanlığına katılacağını duyurdu.
3-4 Nisan 2009 – 23. NATO zirvesi aynı zamanda NATO’nun 60. yıl dönümü. Etkinlikler Strasbourg, Fransa ve Kehl, Almanya’da düzenleniyor. Zirve sırasında Fransa, NATO’nun askeri komutanlığına yeniden katıldı.
1 Ağustos 2009 – Eski Danimarka Başbakanı Anders Fogh Rasmussen, NATO’nun 12. genel sekreteri olarak göreve başladı.
19 Kasım 2010 – NATO, önümüzdeki 10 yıl için “Aktif Katılım, Modern Savunma” Stratejik Konseptini benimsiyor.
24 Mart 2011 – NATO, Birleşmiş Milletler tarafından Libya’ya dayatılan uçuşa yasak bölge uygulamasının komutasını alıyor.
29 Mart 2011 – Avrupa Konseyi, diğerlerinin yanı sıra NATO’yu yönetiyor, Mart 2011’de Libya’dan Avrupa kıyılarına ulaşmaya çalışırken iki hafta boyunca başıboş bırakılan 72 Afrikalı göçmenden 63’ünün ölümünden sorumlu.
19 Mayıs 2012 – Göstericiler, NATO zirvesi başlamadan önce Chicago sokaklarına döküldü. Belediye Başkanı Rahm Emanuel’in evinin yakınındaki NATO karşıtı protestolar, zirvenin şehre maliyetine ve şehir bütçesinde akıl sağlığı kesintilerine odaklanıyor.
20-21 Mayıs 2012 – 25. Zirve Chicago’da düzenleniyor. Zirve sırasında NATO, Başkan Barack Obama’nın Afganistan’daki savaşı 2014 yılına kadar sona erdirme takvimini kabul etti.
5 Mart 2014 – Ukrayna’daki krizle ilgili olarak, Genel Sekreter Anders Fogh Rasmussen, NATO’nun “Rusya’nın eylemlerinin sonuçları olduğu açık bir mesaj” göndermek için “NATO-Rusya işbirliğinin tamamını gözden geçirmeye” karar verdiğini duyurdu.
1 Ekim 2014 – Jens Stoltenberg genel sekreter oldu.
2 Aralık 2015 – NATO, Karadağ’a ittifaka katılması için resmi bir davette bulundu.
11 Şubat 2016 – Genel Sekreter Stoltenberg, NATO’nun kaçakçıları Türkiye’den Yunanistan’a göçmen kaçakçılığı yapmaktan caydırmak için Ege Denizi’ne gemiler konuşlandırdığını duyurdu.
5 Haziran 2017 – Karadağ resmen NATO üyesi oldu.
27 Mart 2020 – Kuzey Makedonya resmen NATO’ya katıldı.
24 Mart 2022 – NATO liderleri, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline tepki olarak düzenlenen bir zirvede ortak bir bildiri yayınladı. Liderler, Devlet Başkanı Vladimir Putin’i Rus askeri güçlerini geri çekmeye ve Beyaz Rusya’yı suç ortaklığına son vermeye çağırıyor. “Rusya tarafından herhangi bir kimyasal veya biyolojik silah kullanımının kabul edilemez olacağını ve ciddi sonuçlara yol açacağını” belirtiyorlar.
24 Mart 2022 – Stoltenberg’in görev süresi Rusya’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle bir yıl uzatıldı. 30 Eylül 2023’te sona erecek.
15 Mayıs 2022 – Finlandiya ve İsveç liderleri ortak bir basın toplantısında ülkelerinin NATO’ya katılma niyetlerini açıkladılar. Putin’in Finlandiyalı mevkidaşı Sauli Niinistö’ye askeri tarafsızlığı bırakmanın ve bloğa katılmanın bir “hata” olacağını söylemesi gibi, bu hamleler Rusya’nın öfkesini kışkırtma riski taşıyor.